5 Eylül Tarihte Bugün: Tarihi Olaylar ve Doğanlar
5 Eylül Tarihte Bugün sayfasında Türkiye ve dünyadan önemli olayları, savaşları, antlaşmaları, doğum ve ölüm yıl dönümlerini bulabilirsiniz.
5 Eylül Tarihte Bugün başlığında, Türkiye ve dünyada bu tarihte yaşanan önemli siyasi, askeri ve toplumsal gelişmelerin yanı sıra doğan ve hayatını kaybeden tanınmış isimler yer alıyor. 5 Eylül’ün öne çıkan gündem başlıkları arasında II. Yozgat Ayaklanması, bazı kentlerin kurtuluşu, Uluslararası Hayırseverlik Günü ve Dünya Samosa Günü bulunuyor.
Bu tarih, geçmişte imzalanan antlaşmalardan savaşlara, bilim ve spor dünyasındaki gelişmelerden Türkiye’nin siyasi tarihindeki önemli dönüm noktalarına kadar pek çok olaya sahne oldu. İşte 5 Eylül Tarihte Bugün kronolojisi:
5 Eylül’de tarihte yaşananlar
1669: Osmanlı-Venedik Savaşı sırasında uzun süre kuşatma altında tutulan Kandiye’nin Osmanlılar tarafından ele geçirilmesiyle Girit’in fethi tamamlandı ve adanın büyük bölümü Osmanlı hâkimiyetine girdi.
1698: Rus Çarı I. Petro, ülkesini Batı tarzında yeniden düzenleme politikası kapsamında din adamları ve köylüler dışındaki sakallı erkeklerden vergi alınmasını kararlaştırdı.
1774: Amerikan kolonilerinin temsilcileri, Philadelphia’da Birinci Kıta Kongresi için toplandı. Kongre, ABD’nin bağımsızlığına uzanan sürecin önemli aşamalarından biri kabul edildi.
1795: ABD ile Osmanlı İmparatorluğu arasında, ABD’yi yıllık vergi ödemekle yükümlü kılan sözleşme imzalandı.
1800: Napolyon Bonapart, 1798’de İngilizlerden aldığı Malta Adası’nı İngiltere’ye bıraktı.
1839: İngiltere ile Çin arasında Birinci Afyon Savaşı başladı.
1877: Lakota halkının liderleri Çılgın At ve Oturan Boğa, Little Bighorn Savaşı’nda aileleriyle birlikte öldürüldü.
1905: Rusya ile Japonya arasındaki savaşı sona erdiren Portsmouth Antlaşması imzalandı. Görüşmeler, ABD Başkanı Theodore Roosevelt’in arabuluculuğunda yürütüldü.
1920: Türk Kurtuluş Savaşı sırasında Hürriyet ve İtilaf Partisi yöneticilerinden Çapanoğlu Edip Bey ile kardeşi Celâl Bey’in öncülüğünde Yozgat ve çevresinde II. Yozgat Ayaklanması başladı.
1922: Türk ordusu, Yunan işgali altındaki Nazilli, Alaşehir ve Susurluk’a girdi. Aynı dönemde Nazilli, Pazaryeri, Domaniç, Alaşehir, Gördes ve Salihli’nin kurtuluşları da 5 Eylül gündeminde yer aldı.
1930: Serbest Cumhuriyet Fırkası lideri Fethi Bey’in 4 Eylül’de İzmir’e gelişinin ardından bazı gruplar Cumhuriyet Halk Fırkası binası ile Anadolu gazetesi idarehanesini taşladı.
1938: Mustafa Kemal Atatürk vasiyetnamesini yazdırdı. Vasiyetname, Ankara 3. Sulh Hukuk Hakimi Osman Selçuk Selçuk tarafından 28 Kasım 1938’de açıldı.
1945: Türkiye’de çok partili siyasi hayata geçişin ilk partisi olarak Millî Kalkınma Partisi kuruldu.
1950: Üniversitelere başvuru sayısındaki artış nedeniyle giriş sınavı uygulamasına geçildi.
1955: İstanbul Sultanahmet’te yeni Adliye Sarayı hizmete açıldı.
1957: Jack Kerouac’ın yazdığı Yolda adlı roman ABD’de yayımlandı.
1960: Cassius Clay adıyla tanınan Muhammed Ali, Roma Olimpiyatları’nda hafif ağır sıklet boksta altın madalya kazandı.
1963: 20-21 Mayıs tarihlerindeki darbe girişimi nedeniyle yargılanan Albay Talat Aydemir, Ankara 1 Numaralı Sıkıyönetim Mahkemesi tarafından idama mahkûm edildi.
1972: Kara Eylül Hareketi mensupları, Münih’te düzenlenen Yaz Olimpiyatları için İsrail’den gelen sporculara saldırdı. Olayda bir sporcu hayatını kaybetti, biri ağır yaralandı ve dokuz kişi rehin alındı.
1973: İsviçre Alpleri’ndeki Gotthard dağ kütlesinin altından geçen Gotthard Zemin Tüneli açıldı. Aynı yıl Devlet Film Arşivi’nde çıkan yangında, Atatürk’ün tek kopyası bulunan filmleri de yandı.
1977: NASA, Voyager 1 uzay aracını fırlattı.
1988: Türk futbolcu Nuri Şahin dünyaya geldi.
1990: Hükûmete yurt dışına asker gönderme ve Türkiye’de yabancı asker bulundurma yetkisi veren teklif, TBMM’de kabul edildi.
1991: Nelson Mandela, Güney Afrika’da başkan seçildi.
1997: Arnavut asıllı hayırsever ve Nobel Barış Ödülü sahibi Rahibe Teresa, 87 yaşında Hindistan’da hayatını kaybetti. Rahibe Teresa’nın gerçek adı Agnes Gonca Boyacı’ydı.
2012: Afyonkarahisar’daki bir askerî mühimmat deposunda meydana gelen patlamada 25 asker yaşamını yitirdi.
2021: 2022 FIFA Dünya Kupası Güney Amerika Elemeleri’nde oynanan Brezilya-Arjantin karşılaşması, Brezilyalı sağlık görevlilerinin sahaya girmesi üzerine ertelendi. Maçın başlamasından yaklaşık 10 dakika sonra Arjantinli futbolcular sahayı terk ederek hakemle birlikte soyunma odasına gitti. Arjantin Futbol Federasyonu da karşılaşmanın askıya alındığını duyurdu.
5 Eylül 2022 gündeminden başlıklar
2022: Türkiye İstatistik Kurumu, ağustos ayı enflasyonunu aylık bazda yüzde 1,46, yıllık bazda ise yüzde 80,21 olarak açıkladı. Böylece yıllık enflasyon 24 yılın en yüksek seviyesine çıktı. Enflasyon Araştırma Grubu ise aynı ay için aylık artışı yüzde 5,86, yıllık artışı yüzde 181 olarak duyurdu.
2022: Boris Johnson’ın istifasının ardından yapılan Muhafazakâr Parti liderlik yarışını Liz Truss kazandı. Truss, Margaret Thatcher ve Theresa May’in ardından İngiltere’nin üçüncü kadın başbakanı oldu.
2022: Adalet Bakanlığı, Silivri Cezaevi’nin adının Marmara Cezaevi olarak değiştirildiğini açıkladı.
5 Eylül 2026 gündeminden öne çıkanlar
5 Eylül 2026 gündeminde akaryakıt fiyatlarındaki yükseliş, Brent petrolün hareketi ve motorinin 90 liranın üzerine çıkması öne çıktı. Dünya Meteoroloji Örgütü, 2026 El Niño’sunun ilerleyen aylarda güçlenebileceği ve 2027’ye kadar olağanüstü hava olayları riskini artırabileceği uyarısında bulundu.
A Milli Kadın Voleybol Takımı, 2026 CEV Avrupa Şampiyonası yarı finalinde Sırbistan’ı 3-0 yenerek finale yükseldi. Milliler finalde İtalya ile karşılaşacak. Aynı gün küresel altın fiyatları 4.400 dolar seviyesinin altında seyrederken gümüş piyasasında toparlanma görüldü.
5 Eylül aynı zamanda Uluslararası Hayırseverlik Günü ve Dünya Samosa Günü olarak anılıyor. Eylül ayı ise 1’den 30’a kadar toplam 30 günden oluşuyor.
Günün sözü: “Şu üç şeyden biri kimde bulunursa, o kimse namaz kılsa da oruç tutsa da münafıktır: Yalan söylemek, sözünde durmamak, emanete hıyanet etmek.” (Ebu Davud)