Yapay Zeka ile Tasarlanan Evrensel Aşı, Pandemi Hazırlığını Değiştiriyor
Yapay zeka ile geliştirilen evrensel aşı, tüm virüs ailelerine karşı koruma sunarak pandemilere hazırlığı dönüştürebilir.
Birleşik Krallık’taki Cambridge ve Southampton üniversitelerinden oluşan bir araştırma ekibi, yapay zeka tarafından tamamen tasarlanan ve insanlarda test edilecek ilk evrensel aşıyı geliştirdi. Bu aşı, grip, koronavirüsler ve Ebola gibi virüslerin sürekli evrim geçirmesi nedeniyle aşıların etkisini artırarak gelecekteki pandemilere hazırlığı değiştirebilir.
Denemenin baş araştırmacısı ve Southampton Üniversitesi’nden profesör Saul Faust, mevcut aşıların genellikle virüslerin hızlı evrimine ayak uydurmakta zorlandığını belirtti. Son yıllarda beta koronavirüslerin neden olduğu COVID-19 pandemisi gibi birçok salgın, virüslerin mutasyona uğramasına ve yeni varyantların ortaya çıkmasına yol açtı. Ekip, bu durumun farkında olarak, geniş bir virüs yelpazesine karşı kalıcı koruma sağlayacak yeni bir aşı türü geliştirdi.
Cambridge Üniversitesi Viral Zoonotik Laboratuvarı’nın bilimsel lideri profesör Jonathan Heeney, aşı geliştirme sürecini tepkisel olmaktan çıkararak geleceğe dayanıklı hale getirdiklerini ifade etti. Heeney, geleneksel aşıların sınırlı koruma sunduğunu ve bu nedenle insanlarda dolaşan virüs varyantlarının peşine düşmekten kurtulduklarını vurguladı.
Yeni aşı, “süper antijen” adı verilen yapay zeka ile tasarlanmış bir bileşen içeriyor. Aşı, belirli bir virüs suşunu hedeflemek yerine, birden fazla koronavirüsün ortak özelliklerini taklit eden bir protein kullanarak bağışıklık sistemini harekete geçiriyor. Araştırmacılar, zoonotik virüsler olan Sarbeco koronavirüslerine ait genetik verileri kullanarak süper antijeni oluşturmak için makine öğrenmesi uyguladı.
Bu aşının bir diğer yeniliği ise iğne gerektirmemesi. Aşı, mikroakışkan bir jet ile doğrudan derinin içine uygulanıyor. Bu yöntem, aşı uygulama sürecini kolaylaştırarak, iğneyle uygulamanın engel oluşturduğu ortamlarda kabulü artırıyor. Ayrıca, bu tür aşılar, mRNA alternatiflerine göre daha termostabil olduğu için düşük ve orta gelirli ülkelerde kullanılmak üzere uygun bir seçenek sunuyor.
İlk deneme, sınırlı sayıda katılımcıyla gerçekleştirildi ve aşının güvenliği ile bağışıklık yanıtını değerlendirmek amacıyla tasarlandı. 2021 Aralık ile 2023 Eylül arasında 39 gönüllüye aşı uygulandı ve aşının iyi tolere edildiği, önemli bir güvenlik sorununun yaşanmadığı bildirildi. Birleşik Krallık Ulusal Sağlık ve Bakım Araştırmaları Enstitüsü’nün bilimsel direktörü profesör Marian Knight, yapay zeka ile tasarlanan bu süper antijen denemesinin geniş ve kalıcı viral koruma sağlama kapasitesinde önemli bir sıçrama olduğunu ifade etti.
Başarılı sonuçların ardından araştırmacılar, aşının daha geniş bir nüfusta bağışıklık yanıtı oluşturma yeteneğini değerlendirmek ve güçlü, geniş spektrumlu bir bağışıklık sağladığını teyit etmek için faz 2 klinik denemelere başlayacak.
