Enerji Piyasaları Savaşın Gölgesinde Dalgalanmaya Devam Ediyor
Savaşın etkisiyle enerji fiyatları dalgalanmaya devam ediyor. Küresel piyasalarda belirsizlik hakim.
Orta Doğu’da ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a yönelik başlattığı askeri harekâtın üzerinden dört hafta geçerken, küresel enerji piyasalarında dalgalanmalar sürüyor. Saldırılar, İran’ın misillemeleriyle devam eden bir çatışma ortamı oluşturdu ve bu durum enerji fiyatlarını olumsuz etkiledi.
Uluslararası piyasalarda referans kabul edilen Brent türü ham petrolün varil fiyatı, saldırılardan önceki son işlem günü olan 27 Şubat’ta 72,48 dolardan kapanmıştı. Ancak son dört haftada fiyatlarda önemli yükseliş ve düşüşler gözlemlendi. 27 Mart’ta Brent petrolün varil fiyatı, 27 Şubat’a göre yüzde 45,3 artışla 105,32 dolara ulaştı.
Hürmüz Boğazı’ndaki geçişlerde yaşanan aksaklıklar ve enerji arzına dair endişeler, petrol fiyatlarının artışını tetikleyen faktörler arasında yer aldı. Boğaz çevresinde yaşanan askeri gerilim, deniz güvenliği krizine yol açtı ve İran, bölgedeki tanker geçişlerini kısıtlayarak gemi trafiğinde ciddi bir azalmaya neden oldu.
Dünya petrol ticaretinin yaklaşık yüzde 20’sinin yapıldığı Hürmüz Boğazı’ndaki bu aksama, küresel enerji piyasalarını derinden etkiledi. Bazı tankerler, alternatif rotalar veya ‘gölge filo’ olarak adlandırılan farklı bayraklı gemilerle geçiş yapmaya çalıştı. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio, İran’a yönelik askeri operasyonların birkaç hafta içinde sona erebileceğini ve Washington’un hedeflerine kara birliklerine ihtiyaç duymadan ulaşabileceğini ifade etti.
İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Kalibaf ise enerji fiyatlarını düşürmek amacıyla yayılan ‘yalan haberler’ olduğunu ve piyasanın bunlara duyarsızlaştığını belirtti. 2 Mart’ta jeopolitik endişeler nedeniyle Brent petrol fiyatı 82,37 dolara kadar yükseldi ve günü 77,74 dolardan kapattı. Bu, 17 Mart 2022’den sonraki en yüksek günlük artış olarak kaydedildi.
İran’ın ABD üslerine yönelik misillemeleri ve bölgedeki enerji tesislerini hedef alması, sigorta şirketlerinin savaş poliçelerini askıya almasına ve bazı üreticilerin güvenlik endişeleri nedeniyle üretimlerini kısmalarına neden oldu. Bu durum, piyasalardaki arz endişelerini daha da derinleştirdi. Brent petrol fiyatı, 6 Mart’ta 94,64 dolara kadar yükseldi ve 9 Mart’ta 119,5 dolara çıkarak 29 Haziran 2022’den sonraki en yüksek seviyesini gördü.
Petrol sahalarındaki hasar ve Hürmüz Boğazı’ndaki kesintiler, küresel enerji tedarikinde büyük aksamalara yol açtı. Irak Petrol Bakanlığı, savaşın etkisiyle Irak’taki petrol faaliyetlerinin büyük ölçüde durduğunu bildirdi. Katar Enerji Bakanı, füze saldırıları sonucunda Ras Laffan Sanayi Şehri’nde oluşan hasarın, Katar’ın sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracat kapasitesini yüzde 17 oranında azalttığını ve bunun yıllık gelirde 20 milyar dolarlık kayba neden olduğunu aktardı.
Rusya ise 1 Nisan’dan itibaren benzin ihracatının yasaklanması talimatını verdi. Ülkede iç piyasanın istikrarını korumak amacıyla zaman zaman akaryakıt türlerine ihracat yasağı uygulanıyor. İngiltere’de akaryakıt fiyatları artarken, bazı akaryakıt istasyonlarında ‘geçici tedarik kısıtı’ yaşandığı bildirildi. Portekiz hükümeti akaryakıt indiriminde süresiz devam kararı alırken, Fransa’da yakıt fiyatlarındaki artıştan etkilenen sektörlere 70 milyon avro yardım paketi açıklandı.
Norveç Parlamentosu’nun benzin ve dizel vergilerini düşürmesine hükümetten tepki geldi. Hindistan, Orta Doğu’daki gerilim nedeniyle benzin ve mazot vergisini düşürdü. Dünya Bankası Grubu ise Orta Doğu’daki çatışmanın yol açtığı krizde ülkelere yardımcı olmak için harekete geçtiğini duyurdu.
Sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) piyasaları da bölgedeki sevkiyatların sekteye uğraması nedeniyle etkilendi. Katar, Ras Laffan tesislerindeki üretimi güvenlik riskleri nedeniyle durdurarak ‘mücbir sebep’ ilan etti. Avrupa doğal gaz piyasasında fiyat oynaklığı arttı, TTF’de işlem gören doğal gaz kontratları, jeopolitik risklerle sert hareketler sergiledi.
Kömür fiyatları da benzer bir artış gösterdi. Asya piyasaları için referans kabul edilen Newcastle kömürünün nisan vadeli kontratı, saldırılardan önce 27 Şubat’ta ton başına 118,5 dolarken, 2 Mart’ta yüzde 8,6 artışla 128,7 dolara yükseldi. 9 Mart’ta ise 143,8 dolara çıkarak, saldırıların ardından en yüksek kapanışı yaptı. 4 hafta içinde kömür fiyatları, saldırı öncesi seviyelere göre yüzde 13,8 artışla haftayı 134,9 dolardan tamamladı.
