Ayasofya restorasyonu: Doğu yarım kubbede yeni aşama
Ayasofya restorasyonu kapsamında doğu yarım kubbenin güçlendirilmesi için çelik platform kurulacak. Yapı, çalışmalar boyunca ibadet ve ziyarete açık kalacak.
Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi’nde sürdürülen Ayasofya restorasyonu kapsamında doğu yarım kubbenin güçlendirilmesi için yeni aşamaya geçiliyor. Bu amaçla, ibadet ve ziyaret faaliyetlerini engellemeyecek şekilde iç mekâna çelik çalışma platformu ve iskele kurulacak.
Cumhuriyet tarihinin en kapsamlı restorasyon çalışması olarak yürütülen projede, yapının ana kubbesindeki uygulamalar devam ederken doğu yarım kubbeye yönelik yapısal müdahaleler de başlayacak. Güçlendirme çalışmalarının yanı sıra kubbe ve çevresindeki mozaik, kalem işi ve mermer yüzeylerde konservasyon işlemleri gerçekleştirilecek.
Ayasofya-i Kebir Cami-i Şerifi Bilim Heyeti üyesi Prof. Dr. Hasan Fırat Diker, doğu yarım kubbenin yapıda en fazla zafiyet gösteren bölümlerden biri olduğunu belirtti. Diker, olası deprem senaryolarında hasarın ilk başlayabileceği alanlardan biri olarak değerlendirilen bölümde önceliğin güçlendirmeye verildiğini ifade etti.
Kurulacak platformun ibadet ve ziyaret düzenini aksatmayacak biçimde planlandığını aktaran Diker, ana kubbenin dış bölümünün büyük ölçüde kaplandığını, benzer sürecin doğu yarım kubbede de uygulanacağını söyledi. Çalışmalarla doğu yarım kubbe ile ana kubbeyi birbirine bağlayan bölümün güçlendirilmesi hedefleniyor.
Diker, ana kubbeyi taşıyan dört büyük kemer arasında doğu yarım kubbe ile ana kubbe arasındaki kemerin daha hassas bir konumda bulunduğunu belirterek, bu nedenle restorasyon sürecinde söz konusu bölgeye öncelik verildiğini kaydetti. Uygulamaların hem iç mekândan hem de üst bölümden yürütüleceği bildirildi.
Bilim Heyeti üyesi inşaat mühendisi Doç. Dr. Mehmet Selim Ökten de sayısal modelleme ve statik analizler sonucunda ana kubbenin yarım kubbelerle birlikte güçlendirilmesine karar verildiğini açıkladı. Müdahalelerin güvenli ve usulüne uygun biçimde yapılabilmesi için iskele sistemi ile membran kaplamalı koruyucu kubbenin kurulduğunu belirtti.
Kültür ve Turizm Bakanlığının açıklamasında, Ayasofya’nın yaklaşık 1500 yıllık tarihi boyunca farklı dönemlerde onarımlar geçirdiği hatırlatıldı. Bilim Heyeti üyesi Prof. Dr. Asnü Bilban Yalçın, yeni çalışmanın modern bilgi ve teknolojiler ışığında yapının statik güvenliğini artırmayı ve kubbe, yarım kubbeler ile eksedraları güçlendirmeyi amaçladığını ifade etti.
Malzeme bilimci-kimyager Prof. Dr. Ahmet Güleç, çelik platformun yalnızca yapısal çalışmalar için değil, kubbe içindeki mozaiklerin ve göbek yazısının korunması açısından da önem taşıdığını belirtti. Platform üzerine kurulan ek iskele sayesinde kubbenin iç yüzeyine erişim sağlandığı, mozaiklerde toz temizliği, kontrol ve koruma çalışmalarının başlatıldığı bildirildi.
Ana kubbenin kurşun örtüsünün kontrollü biçimde kaldırılması sırasında harç, sıva ve benzeri yapı malzemelerinden örnekler alınarak analiz yapılacak. Elde edilecek sonuçlar, restorasyonda kullanılacak harç ve sıvaların içeriğinin belirlenmesine yardımcı olacak.
Bilim Heyeti üyesi Prof. Dr. Can Şakir Binan ise müdahalelerin yapının özgünlüğünü, tarihsel katmanlarını ve farklı dönemlere ait malzemelerini birlikte koruyacak biçimde yürütülmesi gerektiğini vurguladı. Binan, hedefin Ayasofya’yı belirli bir döneme döndürmek değil, yaklaşık 1500 yıllık çok katmanlı kimliğini bütünlüğüyle gelecek kuşaklara aktarmak olduğunu belirtti.
Proje kapsamında ana kubbe için kurulan çelik platform üzerindeki mozaik konservasyonu sürüyor. Mozaik yüzeylerine geçici bez desteği sağlanan “facing” uygulaması ile toz temizliği devam ederken, ana kubbenin üzerindeki geçici çelik çatının kurulumu tamamlandı. Kurşun kaplamaların kontrollü olarak açılması yönündeki çalışmalar da sürdürülüyor.
Doğu yönündeki mihrap duvarında yer alan mermer yüzeylerde temizlik, konservasyon ve onarım yapılacak. Bu uygulamalara erişim sağlamak üzere doğu yarım kubbenin iç kısmına çelik platform kurulacak. Vakıflar Genel Müdürlüğü tarafından Bilim Heyeti ve Koruma Kurulunun kararları ile denetimi doğrultusunda yürütülen çalışmaların önemli bölümünün gelecek yıl tamamlanması hedefleniyor.
